DS14 - Kwestionariusz Osobowości Typu D

Opis narzędzia DS14

Autor oryginału: Johan Denollet

Polska adaptacja: Joanna Moryś, Mikołaj Majkowicz, Nina Ogińska-Bulik, Andrzej Rynkiewicz

Kwestionariusz Osobowości Typu D (DS14) to narzędzie psychologiczne służące do diagnozy osobowości typu D (ang. distressed personality - osobowość stresowa). Osobowość typu D charakteryzuje się połączeniem dwóch cech: tendencji do doświadczania negatywnych emocji oraz zahamowania w wyrażaniu tych emocji w kontaktach społecznych. Badania wskazują, że osobowość typu D jest istotnym czynnikiem ryzyka w chorobach układu sercowo-naczyniowego oraz wpływa na rokowanie u pacjentów kardiologicznych.

DS14 składa się z 14 stwierdzeń, na które badany odpowiada na 5-punktowej skali (od 0 - zdecydowanie nie, do 4 - tak). Kwestionariusz można wypełnić indywidualnie lub grupowo, bez ograniczenia czasu. Przeciętny czas wypełnienia to około 5-10 minut. Narzędzie przeznaczone jest dla osób dorosłych.

Struktura kwestionariusza DS14

Kwestionariusz zawiera dwie podskale odpowiadające dwóm wymiarom osobowości typu D:

• Negatywna emocjonalność (7 pozycji) – tendencja do doświadczania negatywnych emocji, takich jak obniżenie nastroju, lęk, złość czy wrogość. Osoby z wysokim poziomem negatywnej emocjonalności często się przejmują, martwią różnymi rzeczami, czują się nieszczęśliwe, poirytowane i przygnębione. Cechy te silnie korelują z negatywnym obrazem samego siebie oraz zgłaszaniem licznych objawów somatycznych;
• Zahamowanie społeczne (7 pozycji) – tendencja do unikania potencjalnego zagrożenia związanego z relacjami społecznymi, takiego jak dezaprobata czy odrzucenie. Osoby z wysokim zahamowaniem społecznym często czują się zahamowane, napięte, zakłopotane i niepewne w relacjach z innymi. Mają trudności z nawiązywaniem kontaktów z nowymi ludźmi, rozpoczęciem rozmowy i często wolą trzymać ludzi na dystans.

Za wysokie wartości w każdej z podskal uznaje się sumę punktów ≥ 7. Pacjenci, którzy charakteryzują się wysokimi wartościami (≥ 7) na obu podskalach, są klasyfikowani jako osoby z osobowością typu D.

Właściwości psychometryczne

Polska adaptacja kwestionariusza DS14 wykazała dobrą rzetelność i trafność. Współczynnik alfa Cronbacha dla skali Negatywna emocjonalność wyniósł 0,83, co świadczy o bardzo dobrej spójności wewnętrznej. Dla skali Zahamowanie społeczne współczynnik wyniósł 0,63, co jest wartością akceptowalną dla tego typu narzędzi, zbliżoną do wyników uzyskiwanych w populacjach Europy Środkowo-Wschodniej.

Trafność kwestionariusza została potwierdzona poprzez korelacje z innymi narzędziami psychometrycznymi. Skala Negatywna emocjonalność wykazuje wysoką korelację z neurotyzmem (r = 0,71), umiarkowaną z lękiem jako cechą (r = 0,65) oraz lękiem jako stanem (r = 0,57). Skala Zahamowanie społeczne koreluje umiarkowanie z ekstrawersją (r = -0,62) i równowagą procesów nerwowych (r = 0,51). Potwierdzono również dwuczynnikową strukturę narzędzia za pomocą analizy czynnikowej.

Zastosowanie

DS14 znajduje szczególne zastosowanie w psychologii zdrowia, zwłaszcza w kontekście chorób układu sercowo-naczyniowego. Narzędzie może być wykorzystywane do:

• identyfikacji pacjentów z grupy wysokiego ryzyka psychologicznego po incydentach sercowych,
• badań nad czynnikami ryzyka chorób układu sercowo-naczyniowego,
• planowania interwencji psychologicznych dla pacjentów kardiologicznych,
• badań nad wpływem czynników osobowościowych na zdrowie,
• oceny ryzyka psychologicznych następstw chorób somatycznych.

Zobacz inne testy

Tematy prac magisterskich z psychologii dotyczących osobowości typu D

• Osobowość typu D a jakość życia pacjentów po zawale serca.
• Związek między osobowością typu D a przestrzeganiem zaleceń lekarskich u pacjentów kardiologicznych.
• Osobowość typu D jako czynnik ryzyka depresji u pacjentów z chorobą wieńcową.
• Porównanie osobowości typu D z innymi typami osobowości (A, C) w kontekście zdrowia.
• Wpływ osobowości typu D na efektywność rehabilitacji kardiologicznej.
• Osobowość typu D a wsparcie społeczne u osób z chorobami przewlekłymi.
• Różnice w osobowości typu D między pacjentami z różnymi schorzeniami somatycznymi.
• Osobowość typu D a strategie radzenia sobie ze stresem u pacjentów po zawale.
• Związek między osobowością typu D a reaktywnością układu sercowo-naczyniowego.
• Osobowość typu D jako predyktor wyników leczenia w chorobach przewlekłych.

Przegląd badań

Osobowość typu D a choroby sercowo-naczyniowe

Od lat 90. XX wieku prowadzone są intensywne badania nad związkiem osobowości typu D z chorobami układu sercowo-naczyniowego. Pierwsze wyniki wskazujące na negatywne skutki zdrowotne osobowości typu D opublikowano w 1995 roku, wykazując, że wśród osób, które zmarły z powodów kardiologicznych, 73% charakteryzowało się osobowością typu D (Denollet et al., 1995). U pacjentów z osobowością typu D podczas rehabilitacji po incydencie kardiologicznym ryzyko zgonu z powodów sercowych wzrasta 4-krotnie nawet po korekcji uwzględniającej konwencjonalne czynniki ryzyka (Denollet et al., 1996).

Mechanizmy wpływu osobowości typu D na zdrowie

Badania wskazują na kilka mechanizmów, poprzez które osobowość typu D może wpływać na zwiększenie ryzyka zachorowania. Po pierwsze, zahamowanie emocjonalne wiąże się z silną reaktywnością układu sercowo-naczyniowego - osoby tłumiące emocje wykazują większy wzrost ciśnienia tętniczego i wydzielanie kortyzolu w sytuacji stresowej (Gross & Levenson, 1997; Habra et al., 2003). Po drugie, obserwuje się zmiany w regulacji osi podwzgórzowo-przysadkowo-nadnerczowej u osób z osobowością typu D, z nadmiernym wydzielaniem kortyzolu w sytuacji stresowej oraz podczas codziennej aktywności (Sher, 2005).

Osobowość typu D a jakość życia i dobrostan psychiczny

Osoby z osobowością typu D charakteryzują się obniżonym samopoczuciem, niskim poziomem poczucia własnej wartości, niskim poziomem satysfakcji z życia i uczuciem wyczerpania. Mają trudności w tworzeniu satysfakcjonujących związków oraz otrzymywaniu wsparcia społecznego, co dodatkowo pogarsza ich jakość życia (Pedersen & Denollet, 2002). Osobowość typu D jest także czynnikiem ryzyka rozwoju objawów depresyjnych i lękowych u pacjentów ze schorzeniami kardiologicznymi (Pedersen et al., 2004).

Osobowość typu D a inne czynniki ryzyka

Badania wskazują, że osobowość typu D może współwystępować z innymi czynnikami ryzyka chorób. U pacjentów z osobowością typu D obserwuje się wyższą częstość występowania objawów stresu pourazowego po zawale serca (Kutz et al., 1994), a także większe nasilenie objawów depresyjnych (Frasure-Smith et al., 1995). Ponadto osobowość typu D oraz starszy wiek są czynnikami zwiększającymi ryzyko rozwoju choroby nowotworowej u pacjentów z chorobą wieńcową (Denollet, 1998).

Różnice kulturowe w osobowości typu D

Chociaż konstrukt osobowości typu D został opracowany na podstawie badań belgijskich pacjentów kardiologicznych, kolejne badania potwierdziły jego uniwersalność w różnych populacjach. Polska adaptacja kwestionariusza DS14 wykazała podobną strukturę czynnikową i właściwości psychometryczne jak wersja oryginalna, co potwierdza możliwość stosowania tego narzędzia w populacji polskiej (Moryś et al., 2006). Obserwuje się jednak pewne różnice w rzetelności skali Zahamowanie społeczne między populacjami Europy Zachodniej a Środkowo-Wschodniej, co może wynikać z różnic kulturowych.

Bibliografia

• Denollet, J. (1998). Personality and risk of cancer in men with coronary heart disease. Psychological Medicine, 28, 991-995.
• Denollet, J. (2000). Type D personality: A potential risk factor refined. Journal of Psychosomatic Research, 49, 255-266.
• Denollet, J., & Brutsaert, D. L. (1998). Personality, disease severity, and the risk of long-term cardiac events in patients with a decreased ejection fraction after myocardial infarction. Circulation, 97, 167-173.
• Denollet, J., Sys, S. U., & Brutsaert, D. L. (1995). Personality and mortality after myocardial infarction. Psychosomatic Medicine, 57, 582-591.
• Denollet, J., Sys, S. U., Stroobant, N., Rombouts, H., Gillebert, T. C., & Brutsaert, D. L. (1996). Personality as independent predictor of long-term mortality in patients with coronary heart disease. Lancet, 347, 417-421.
• Denollet, J., & Van Heck, G. L. (2001). Psychological risk factors in heart disease: what Type D personality is (not) about. Journal of Psychosomatic Research, 51, 465-468.
• Frasure-Smith, N., Lesperance, F., & Talajic, M. (1995). Depression and 18-month prognosis after myocardial infarction. Circulation, 91, 999-1005.
• Gross, J. J., & Levenson, R. W. (1997). Hiding feelings: the acute effects of inhibiting negative and positive emotion. Journal of Abnormal Psychology, 106, 95-103.
• Habra, M. E., Linden, W., Anderson, J. C., & Weinberg, J. (2003). Type D personality is related to cardiovascular and neuroendocrine reactivity to acute stress. Journal of Psychosomatic Research, 55, 235-245.
• Kutz, I., Shabtai, H., Solomon, Z., Neumann, M., & David, D. (1994). Post-traumatic stress disorder in myocardial infarction patients: prevalence study. Israel Journal of Psychiatry and Related Sciences, 31, 48-56.
• Moryś, J., Majkowicz, M., Ogińska-Bulik, N., & Rynkiewicz, A. (2006). Właściwości psychometryczne kwestionariusza do diagnozy osobowości typu D (DS14) szacowane na podstawie badania pacjentów z przebytym zawałem serca. Psychiatria, 3(2), 62-69.
• Pedersen, S. S., & Denollet, J. (2002). Perceived health following myocardial infarction: cross-validation of the Health Complaints Scale in Danish patients. Behaviour Research and Therapy, 40, 1221-1230.
• Pedersen, S. S., & Denollet, J. (2003). Type D personality, cardiac events, and impaired quality of life: a review. European Journal of Cardiovascular Prevention and Rehabilitation, 10, 241-248.
• Pedersen, S. S., van Domburg, R. T., Theuns, D. A., Jordaens, L., & Erdman, R. A. (2004). Type D personality is associated with increased anxiety and depressive symptoms in patients with an implantable cardioverter defibrillator and their partners. Psychosomatic Medicine, 66, 714-719.
• Sher, L. (2005). Type D personality: the heart, stress, and cortisol. QJM: An International Journal of Medicine, 98, 323-329.